Klinische en statistische voorspellingen

Het debat over de voors en tegens van klinische en statistische voorspelling heeft altijd een morele dimensie ingehouden. Meehl schreef dat de statistische methode door ervaren psychologen werd afgeschilderd als ‘mechanisch, atomistisch, additief, gortdroog, kunstmatig, irreëel, willekeurig, onvolledig, dood, betweterig, fragmentarisch, triviaal, geforceerd, statisch, oppervlakkig, rigide, steriel, academisch, pseudowetenschappelijk en blind’. De klinische methode werd kantoor huren eindhoven daarentegen door haar aanhangers aangeprezen als ‘dynamisch, omvattend, zinvol, holistisch, subtiel, sympathiek, geïntegreerd, georganiseerd, rijk, diep, echt, sensitief, verfijnd, reëel, levend, concreet, natuurlijk, levensecht en begripvol’. Dit is een houding die we allemaal herkennen. Wanneer een mens het opneemt tegen een machine, zoals de legendarische John Henry tegen een stoomhamer of het schaakgenie Gary Kasparov tegen de computer Deep Blue, gaat onze sympathie uit naar onze medemens. De weerstand tegen algoritmen die beslissingen over mensen nemen, is geworteld in de sterke voorkeur van vele mensen voor het natuurlijke kantoor huren den haag boven het synthetische of kunstmatige. Als je mensen vraagt of ze liever een biologische of een commercieel geteelde appel willen eten, geven de meesten van hen de voorkeur aan een ‘volledig natuurlijke’ appel. Zelfs als ze te horen hebben gekregen dat de twee appels hetzelfde smaken, dezelfde voedingswaarde hebben en even gezond zijn, geeft een meerderheid nog steeds de voorkeur aan het ‘groene’ fruit. 12 Zelfs de producenten van bier hebben ontdekt dat ze hun verkoopcijfers kunnen opschroeven door ‘volledig natuurlijk’ of ‘geen conserveringsmiddelen’ op het etiket te zetten. Een voorbeeld van het hardnekkige verzet tegen de onttovering van kantoor huren maastricht expertise is de reactie van de Europese wijngemeenschap op de formule van Ashenfelter voor het voorspellen van de prijs van bordeauxwijnen. Deze formule kwam als een godsgeschenk: je zou immers mogen verwachten dat wijnliefhebbers over de hele wereld hem dankbaar zouden zijn omdat hij aantoonbaar verbetering had gebracht in hun vermogen om wijnen te herkennen die later een hoge kwaliteit zouden hebben. Maar niets van dit alles. De reacties in Franse kantoor huren breda wijnkringen liepen volgens The New York Times uiteen tussen heftig en hysterisch. Ashenfelter maakt er melding van dat een wijnliefhebber zijn ontdekkingen ‘belachelijk en absurd’ noemde. Een andere schimpte dat het net zoiets was als het recenseren van films zonder die zelf gezien te hebben.

De leiderschapskwaliteiten

Nadat we hadden waargenomen hoe de kandidaten zich door een aantal van dergelijke experimenten hadden heengeslagen, moesten we onze indrukken van de leiderschapskwaliteiten van de soldaten samenvatten en aan de hand van een cijferscore kantoor huren eindhoven vaststellen wie van hen in aanmerking kwam voor de officiersopleiding. We namen er de tijd voor om elk geval te bespreken en onze indrukken uit te wisselen. Deze taak was niet moeilijk omdat we het gevoel hadden dat we de leiderschapsvaardigheden van al deze soldaten al gezien hadden. Sommigen van hen hadden eruitgezien als sterke leiders, anderen als watjes of arrogante dwazen en weer anderen als middelmatig maar niet hopeloos. Een aantal van hen maakte zo’n zwakke indruk dat we hen als kandidaten voor de officiersrang kantoor huren den haag uitsloten. Wanneer onze gebundelde observaties van elke kandidaat zich tot een samenhangend verhaal verenigden, waren we volstrekt overtuigd van onze beoordeling en kregen we het gevoel dat wat we hadden waargenomen, direct voorspellend was voor de toekomst. De soldaat die het overnam toen de groep in moeilijkheden was geraakt en het team over de muur wist te krijgen, was op dat moment een leider. De voor de hand liggende verwachting over hoe hij het zou doen in de opleiding of in het gevecht, was dat hij daar even effectief zou zijn als bij de muur. Elke andere voorspelling leek in strijd te zijn met wat zich voor onze ogen had afgespeeld. Omdat onze indrukken over de prestaties van elk van deze soldaten over het algemeen samenhangend en duidelijk waren, waren onze formele voorspellingen al even stellig. Meestal kregen we één enkele score in gedachten en maar zelden kregen we te maken met twijfel of uiteenlopende indrukken. We waren zonder aarzeling bereid tot kantoor huren maastricht uitspraken als ‘Deze zal er nooit iets van terechtbrengen’, ‘Deze is nogal middelmatig maar het zal hem wel lukken’ of ‘Hij wordt een ster.’ We voelden geen behoefte onze voorspellingen in twijfel te trekken, ze te matigen of een slag om de arm te houden. Maar als we daarop werden aangesproken, waren we graag bereid toe te geven dat ‘alles natuurlijk nog mogelijk was’. We waren bereid dit toe te geven omdat we, ondanks onze kantoor huren breda overtuigende indrukken van afzonderlijke kandidaten, met zekerheid wisten dat onze voorspellingen in hoofdzaak nutteloos waren.

Genetische aanleg

De gedeelde factoren zijn onder andere genetische aanleg, het aanmoedigen van academische interesse door de ouders en andere zaken waardoor mensen vroeg gaan lezen én goed presteren op de universiteit. Uiteraard zijn er veel factoren die slechts een van deze uitkomsten zullen beïnvloeden. Julia kan op te jonge leeftijd door ambitieuze ouders gedwongen zijn te lezen, ze kan een ongelukkige relatie hebben gehad die haar cijfers beïnvloedde, ze kan in haar puberteit een skiongeluk hebben kantoor huren eindhoven gehad dat haar bepaald ongemak bezorgde enzovoort.
18. Intuïtieve voorspellingen corrigeren 199
U weet nog dat de correlatie tussen twee maatstaven (in dit voorbeeld leesleeftijd en het gemiddelde tentamencijfer) gelijkstaat aan de verhouding tussen de gedeelde bepalende factoren. Hoe zou u die verhouding inschatten? Mijn meest optimistische schatting is ongeveer 30 procent. Met deze schatting hebben we alles wat we nodig hebben om een voorspelling zonder bias te kantoor huren den haag kunnen maken. Het proces kan in vier eenvoudige stappen worden beschreven: I. Begin met een schatting van het gemiddelde tentamencijfer. 2. Bepaal het cijfergemiddelde dat past bij uw indruk van de aanwijzingen. 3. Schat de correlatie tussen de aanwijzingen en het cijfergemiddelde. 4. Als de correlatie 0,30 is, schuif dan 30 procent op van het cijfergemiddelde naar het ‘passende’ gemiddelde.
Met stap I krijgt u een baseline, het kantoor huren maastricht cijfergemiddelde dat u had genoemd als u niets van Julia had geweten (behalve dat ze student is). Zonder aanvullende informatie had u het gemiddelde voorspeld. (Dit is vergelijkbaar met het toekennen van een a-priorikans voor een studie bedrijfskunde als u niets weet over Tom W.) Stap 2 is uw intuïtieve voorspelling, die past bij uw inschatting van de aanwijzingen. Stap 3 brengt u van de baseline naar uw intuïtieve voorspelling, maar de afstand die u kantoor huren breda mag afleggen, is afhankelijk van uw inschatting van de correlatie. Bij stap 4 komt u tot een voorspelling die beïnvloed is door uw intuïtie, maar die veel gematigder is. r

De sociale weerstand

De sociale weerstand tegen stereotypering heeft ons een meer beschaafde en egalitaire samenleving gegeven. Onthoud echter ook dat het negeren van valide stereotypen tot minder dan optimale oordelen leidt. Weerstand tegen stereotypering is moreel toe flexplek huren eindhoven te juichen, maar het simplistische idee dat deze weerstand geen nadelen kent, is verkeerd. Het leidt dan wel tot een betere samenleving, maar negeren dat er nadelen zijn, is niet wetenschappelijk verdedigbaar. De affectheuristiek steekt in beladen debatten geregeld haar kop op. De standpunten waar we achter staan, hebben geen nadelen, en de standpunten die we bestrijden, hebben geen voordelen. Dit moet beter flexplek huren den haag kunnen.
Causale situaties Amos en ik stelden de verschillende varianten van het taxivraagstuk op, maar het belangrijke concept van causale a-priorikansen mag niet aan ons worden toegeschreven; dit hebben we overgenomen van de psycholoog leek Ajzen. Ajzen toonde proefpersonen korte beschrijvingen van studenten die een examen aan Yale hadden afgelegd en vroeg aan hen om de kans in te schatten dat iedere student voor het examen was geslaagd. De manipulatie van de causale a-priorikansen was eenvoudig: Ajzen vertelde aan een groep dat de studenten afkomstig waren uit een klas waarin 75 procent voor het examen slaagde en aan een andere groep dat dezelfde studenten uit een klas kwamen waarin slechts 25 procent het examen goed aflegde. Een duidelijke manipulatie, aangezien de a-priorikans op slagen de suggestie wekt dat het examen waarvoor slechts 25 procent slaagde, aanzienlijk moeilijker was. De moeilijkheid van een examen is flexplek huren maastricht uiteraard een van de causale factoren die het resultaat van iedere student bepaalt. Zoals verwacht lieten Azjens proefpersonen zich sterk beinvloeden door de causale a-priorikansen; iedere student uit de kansrijkere groep kreeg een grotere kans op slagen toebedeeld. Ajzen gebruikte een ingenieuze methode om een niet-causale a-priorikans te impliceren. Hij vertelde zijn proefpersonen dat de studenten die ze moesten flexplek huren breda beoordelen, afkomstig waren uit een steekproef die was samengesteld door studenten te selecteren die voor het examen waren geslaagd of gezakt. Zo luidde de informatie voor de ‘zwakke’ groep als volgt:

Voorspellen met representativiteit

Voorspellen met representativiteit De derde taak werd uitgevoerd door studenten psychologie, en was een belangrijke: het rangschikken van de afstudeerrichtingen op basis van de kans dat Tom W. voor die richting heeft gekozen. Deze derde groep had alle statistische gegevens bij de hand, en kende de a-priorikansen van de verschillende richtingen. Ze wisten dat flexplek huren eindhoven de beschrijving van Tom W. niet erg geloofwaardig was. We gingen er echter van uit dat men zich geheel op de mate van overeenkomst met het stereotype zou richten (wat we de representativiteit noemden) en de a-priorikansen en de twijfels over de validiteit van Toms beschrijving zou negeren. Men zou vervolgens de kleine afstudeerrichting van informatica als zeer waarschijnlijk classificeren, aangezien die uitkomst de hoogste representativiteitsscore kreeg. Amos en ik werkten dat jaar in Eugene zeer hard, soms tot in de kleine uurtjes. Een flexplek huren den haag van mijn taken in dergelijke sessies was om een beschrijving te verzinnen waarin representativiteit en a-priorikansen conflicteerden. Tom W. was het resultaat en ik voltooide de beschrijving in de vroege ochtenduren. De eerste persoon die die ochtend op het werk verscheen, was onze collega en vriend Robyn Dawes, een kundig statisticus die sceptisch was over de validiteit van intuïtieve oordelen. Als er iemand was die de relevantie van de a-priorikans zou onderkennen, was het Robyn wel. Ik riep hem bij me, stelde hem de vraag die ik zojuist had geformuleerd en vroeg hem naar het werk dat Tom W. deed. Ik herinner me nog zijn voorzichtige glimlach terwijl hij zijn antwoord gaf: ‘Informaticus?’ Een persoonlijke overwinning – zelfs de experts tuinden erin. Uiteraard besefte Robyn direct dat hij fout zat toen ik over a-priorikansen begon, maar de gedachte was in ieder geval niet spontaan in hem opgekomen. Hoewel er weinigen waren die méér wisten over de functie van a-priorikansen in voorspellingen, richtte Robyn zich primair op de beschrijving van Toms karakter. Zoals flexplek huren maastricht verwacht verving hij de gevraagde kans door een oordeel over representativiteit. Amos en ik verzamelden vervolgens de antwoorden van r 14 psychologiestudenten, afkomstig van drie grote universiteiten. Allen hadden meerdere vakken in statistiek gevolgd. We werden niet teleurgesteld -hun rangschikking op basis van kans verschilde niet van hun rangschikking op basis van overeenkomstigheid met het stereotype. De substitutie verliep vlekkeloos; er was geen enkele aanleiding om te denken dat de respondenten iets anders dan representativiteit beoordeelden. De vraag over de kans (waarschijnlijkheid) was lastig, terwijl die over overeenkomstigheid gemakkelijker was. Een serieuze fout, aangezien oordelen over overeenkomstigheid en waarschijnlijkheid niet dezelfde logische regels volgen. Het is volstrekt voorstelbaar dat oordelen van flexplek huren breda overeenkomstigheid niet worden beïnvloed door a-priorikansen of de kans dat de beschrijving inaccuraat is, maar iemand die bij het inschatten van waarschijnlijkheden a-priorikansen en de kwaliteit van de aanwijzingen negeert, zal zeker fouten maken.

Beschikbaarheid


Amos en ik hadden ons meest productieve jaar in 1971-1972, in Eugene, Oregon. We waren te gast bij het Oregon Research lnstitute, waar we enkele van de toekomstige sterren in onze interessegebieden (beoordelingsvermogen, besluitvorming, intuïtief voorspellen) troffen. Onze gastheer was Paul Slovic, klasgenoot van Amos te Ann Arbor en een van zijn beste flexplek huren eindhoven vrienden. Paul was hard op weg een toonaangevend deskundige op het gebied van risicovraagstukken te worden, een status die hij nog tientallen jaren zou vasthouden en die hem talloze onderscheidingen zou opleveren. Paul en zijn vrouw Roz vingen ons uitstekend op en al snel deden we wat iedereen in Eugene deed – joggen, barbecueën en met de kinderen basketbalwedstrijden bezoeken. Verder werkten we zeer hard, verrichtten we talloze flexplek huren den haag experimenten en schreven we artikelen over beoordelingsheuristiek. ’s Avonds en ’s nachts werkte ik aan mijn boek Attention and Effort. Een druk jaar! Een van onze projecten was het onderzoeken van wat we de beschikbaarheidsheuristiek noemden. We hadden die heuristiek in gedachten toen we onszelf afvroegen wat mensen eigenlijk doen als ze het aantal items in een bepaalde categorie moeten inschatten, zoals ‘mensen die na hun zestigste scheiden’ of ‘gevaarlijke planten’. Het antwoord bleek eenvoudig: voorbeelden worden uit het geheugen opgehaald en als dit ophalen soepel en gemakkelijk verloopt, wordt de categorie als groot ingeschat. We flexplek huren maastricht definieerden de beschikbaarheidsheuristiek als het inschatten van het aantal items in een categorie aan de hand van ‘het gemak waarmee voorbeelden uit het geheugen worden opgediept’. 1 Deze definitie leek destijds duidelijk, maar sindsdien is het concept van beschikbaarheid verder uitgewerkt. Toen we ons met beschikbaarheid bezighielden, was de systeembenadering nog niet ontwikkeld en probeerden we niet te ontdekken of flexplek huren den haag deze heuristiek een weloverwogen, probleemoplossende strategie of een automatisch proces was. Inmiddels weten we dat beide systemen een rol spelen.

Een redelijk eenvoudige procedure

Aan de hand van een redelijk eenvoudige procedure kan de kans op deze fout worden berekend. Normaal gesproken gebruiken psychologen echter geen berekeningen om de steekproefomvang te bepalen. Ze gebruiken hun eigen inschatting, en meestal is die verkeerd. In een artikel dat ik kort voor mijn discussie met Amos had gelezen, werd deze foute inschatting van onderzoekers flexplek huren eindhoven aangetoond aan de hand van een opvallende observatie. De auteur wees op het feit dat psychologen vaak zulke kleine steekproeven namen dat ze een kans hadden van 50 procent dat ze hun hypothese niet konden bevestigen!2 Geen enkele onderzoeker zou met een dergelijk percentage genoegen mogen nemen. Een mogelijke verklaring was dat de gekozen steekproefomvang heersende, intuïtieve misvattingen over de mate van steekproefvariabiliteit vertegenwoordigde. Het artikel was als een koude douche, aangezien het bepaalde problemen met mijn eigen onderzoek verklaarde. Zoals de meeste onderzoekspsychologen gebruikte flexplek huren den haag ik geregeld een te kleine steekproefomvang, resulterend in onzinnige uitkomsten. En nu wist ik waarom: de vreemde resultaten waren artefacten van mijn gebruikte onderzoeksopzet. Mijn foute werkwijze was met name beschamend omdat ik zelf ook lesgaf in statistiek en wist hoe ik een ‘veilige’ flexplek huren maastricht steekproefomvang moest berekenen.
10. De wet van de kleine getallen 121
Maar ik had eenvoudigweg nooit berekeningen gebruikt om de steekproefomvang te bepalen. Zoals zoveel van mijn collega’s vertrouwde ik vooral op conventies en intuïtie en had ik nooit zorgvuldig nagedacht over de gebruikte werkwijze. Toen Amos op bezoek kwam, had flexplek huren breda ik al de conclusie getrokken dat mijn intuïtie tekortschoot en na verloop van tijd concludeerden we dat ook de optimisten van Michigan het bij het verkeerde eind hadden.

Oeroud mechanisme

Dit oeroude mechanisme heeft in de moderne wereld een nieuwe rol gekregen: het heeft nu enige invloed op ons stemgedrag. Todorov toonde portretten van mannengezichten aan zijn studenten, soms gedurende slechts een tiende van een seconde, en vroeg om de gezichten te beoordelen op basis van verschillende kenmerken, waaronder voorkomendheid flexplek huren eindhoven en competentie. De beoordelingen van de studenten kwamen redelijk goed overeen. De gezichten die Todorov toonde, waren echter geen willekeurige gezichten, maar de campagneportretten van politici die aan bepaalde verkiezingen meededen. Todorov vergeleek vervolgens de uitkomst van deze verkiezingen met de beoordelingen van zijn studenten, gebaseerd op een zeer korte blootstelling aan het gezicht, buiten de politieke context. In ongeveer 70 procent van de gevallen (verkiezingen voor senator, congreslid en gouverneur) bleek de winnaar de flexplek huren den haag kandidaat die op competentie het hoogst had gescoord. Deze opvallende uitkomst werd bevestigd in landelijke verkiezingen in Finland, gemeentelijke verkiezingen in Engeland en diverse andere verkiezingen in Australië, Duitsland en Mexico. 4 Opvallend was dat het competentieoordeel een betere voorspeller van de verkiezingsuitslag bleek dan het oordeel over voorkomendheid.
Todorov heeft ontdekt dat mensen competentie beoordelen door de twee dimensies van kracht en betrouwbaarheid te combineren. De gezichten die flexplek huren maastricht als competent werden beoordeeld, werden gekenmerkt door een sterke kin en een lichte, zelfvertrouwen uitstralende glimlach. Er zijn geen aanwijzingen dat deze gelaatskenmerken voorspellen hoe goed men als politicus functioneert. Uit onderzoek naar de hersenactiviteit bij winnaars en verliezers bleek echter dat we geneigd zijn kandidaten te verwerpen die niet beschikken over de door ons gewaardeerde kenmerken – in dit onderzoek veroorzaakten de verliezers een sterkere (negatieve) emotionele reactie. Dit is een voorbeeld van wat ik in de volgende hoofdstukken beoordelingsheuristiek zal noemen. Kiezers proberen zich een beeld te flexplek huren breda vormen van hoe een bepaalde kandidaat uiteindelijk zal gaan functioneren en ze vertrouwen hierbij op een eenvoudig oordeel dat snel en automatisch gevormd wordt en beschikbaar is wanneer Systeem 2 een keuze moet maken.

De huidige context

Als iets cement niet past in uw huidige context van geactiveerde ideeën, wordt er een abnormaliteit gedetecteerd, zoals zojuist. U wist niet precies wat er achter ‘iets’ zou komen, maar wist direct dat het woord ‘cement’ in die zin niet op zijn plaats was. Uit onderzoek naar hersenactiviteit is gebleken dat overtredingen van normaliteit met opzienbarende snelheid en flexplek huren eindhoven souplesse worden opgemerkt. In een recent experiment kreeg men de volgende zin te horen: ‘De aarde cirkelt in één jaar om de problemen.’ Al na twee tiende van een seconde na het woord ‘problemen’ werd er een opvallend hersenpatroon opgemerkt. Opvallend genoeg vindt dezelfde
82 Deel 1 -Twee systemen
hersenactiviteit plaats als een man de zin ‘Ik denk dat ik zwanger ben, aangezien ik elke ochtend moet overgeven’ uitspreekt of wanneer een elitair klinkende stem zegt: ‘Ik heb een grote tatoeage op mijn rug.’2 De ongepastheid van deze uitspraken kan alleen worden flexplek huren den haag opgemerkt door uitgebreide algemene kennis aan te wenden: de stem moet als elitair worden aangemerkt en vervolgens worden gecombineerd met de opvatting dat alleen mensen van lagere sociale klasse grote tatoeages nemen. We kunnen met elkaar communiceren omdat onze kennis van de wereld en ons woordgebruik min of meer overeenkomen. Als ik het heb over een tafel, zonder verdere kwalificatie, weet u dat ik een normale tafel bedoel. U weet dat ik het heb over een vlak oppervlak met veel minder dan 25 poten. We hebben normen voor een groot aantal categorieën en deze normen vormen de basis voor het detecteren van anomalieën als zwangere mannen en getatoeëerde aristocraten. De rol van normen in communicatie wordt duidelijker als u de flexplek huren maastricht volgende zin neemt: ‘De grote muis klom omhoog langs de slurf van de zeer kleine olifant.’ Ik mag ervan uitgaan dat u bepaalde normen hebt voor de omvang van muizen en olifanten en dat die normen niet veel afwijken van die van mij. De normen specificeren een gebruikelijke of gemiddelde omvang voor deze dieren en geven ons ook informatie over mogelijke afwijkingen binnen de categorie. De kans is klein dat u een beeld kreeg van een muis die groter was dan een olifant en een olifant die kleiner was dan een muis. In plaats hiervan zag u waarschijnlijk een muis die kleiner was dan een schoen en een olifant die groter was dan een flexplek huren breda bankstel. Systeem r, dat taal verwerkt, heeft toegang tot de normen in elke categorie, normen die mogelijke en gebruikelijke waarden specificeren.

Twee systemen

Haar experimenten zijn opzienbarend; de uitkomsten impliceren dat leven in een om geld draaiende cultuur ons gedrag en attitudes op onbewuste en wellicht onwenselijke manier beïnvloedt. Sommige culturen zijn vooral op respect gericht, andere flexplek huren eindhoven op een hoger wezen en weer andere pogen de gehoorzaamheid te verbeteren door middel van grote beelden van Grote Leiders. Het lijdt geen twijfel dat de alomtegenwoordigheid van beelden van dictatoriale leiders in de openbare ruimte niet alleen tot een gevoel van onbehagen leidt, maar ook tot verstikking van vrije gedachten en onderdrukking van een onafhankelijke geest. De uitkomsten van primingonderzoeken impliceren dat het herinneren van mensen aan hun eigen sterfelijkheid de aanlokkelijkheid van autoritaire ideeën vergroot – ideeën die kennelijk geruststellend werken in vergelijking met de angst voor de dood.12 Andere experimenten hebben flexplek huren den haag freudiaanse inzichten over de rol van symbolen en metaforen in het onderbewustzijn bevestigd. Neem de dubbelzinnige woordfragmenten W __ H en S __ P. Mensen die werd gevraag aan iets te denken waarvoor ze zich schaamden, dachten eerder aan WASH en SOAP dan aan WISH en sour. Als mensen dachten aan achterbakse streken, waren ze eerder geneigd zeep, desinfecterende middeltjes of wasmiddel te kopen dan flexplek huren maastricht batterijen, sinaasappelsap of chocoladerepen. Het gevoel dat je iets ergs hebt gedaan, lijkt de wens om jezelf te reinigen te versterken, een impuls die ook wel het ‘Lady Macbeth-effect’ wordt genoemd.13 Dit zuiveren is sterk gericht op de lichaamsdelen die een rol spelen in de zonde: deelnemers aan een experiment werd gevraagd om tegen een denkbeeldig iemand te ‘liegen’, telefonisch of via e-mail. In een vervolgtest, over de aantrekkelijkheid van flexplek huren breda verschillende producten, gaven degenen die via de telefoon hadden gelogen, de voorkeur aan mondwater in plaats van zeep, terwijl degenen die het misleidende e-mailtje hadden verzonden voor zeep kozen. 14